Cuestionando os lindes da ficción narrativa

F.M.B. - SANTIAGO - 14.11.04

Javier Martín, residente na República de Kazajstán, onde traballa na embaixada española, é, desde a súa condición de "escritor secreto"", un dos grandes descubrimentos literarios do momento. Autor dun libro de relatos e doutro de poemas, acaba de publicar a súa primeira novela en Candaya, unha editora que nace con vontade quixotesca de lles ofrecer un espazo a autores españois e hispanoamericanos de grande valía, pero condenados inxustamente ao ostracismo.

A novela Morir en agosto está escrita baixo o influxo de escritores que el admira (Roberto Bolaño, Enrique Vila-Matas, Javier Marías) e coa pretensión de cuestionar os lindes da ficción narrativa. Un deses admirados escritores, Enrique Vila - Matas, prologuista de Morir en agosto, considera que Javier Martín, como a súa criatura ficcional, Santos Puebla, pode ter algo de bartleby (escritores que renuncian a escribir porque coidan que facelo é inútil), pero que no fondo se recoñece como escritor, un escritor de raza, e que a súa novela se acubilla e asemella na súa estrutura a unha das grandes pezas ficcionais dos últimos tempos, Los detectives salvajes de Roberto Bolaño, así mesmo criatura literaria de Javier Martín..

A novela dá comezo cunha diáfana declaración de intencións: o escrito ten efectos sobre a realidade. O imaxinado e o fantástico contaminan ao que por convención chamamos verdadeiro. De estructura fragmentaria, Morir en agosto permítenos coñecer o conflictivo itinerario existencial do seu protagonista, Santos Puebla, un esquivo escritor con méritos para figurar na nómina dos bartleby de Vila-Matas, e que dedica a súa vida a idear unha novela da que fala todo o mundo pero que ninguén leu porque Santos Puebla nunca foi capaz de escribila e son os seus propios personaxes os que empezan a construíla.

E entre eles, narradores como Roberto Bolaño, Vila-Matas, Javier Marías ou Cortázar, que xorden con voz propia, non tanto como personaxes senón como interlocutores dun narrador que pouco a pouco vai desaparecendo. Homenaxe pois á literatura nunha novela poboada de escritores desarraigados e ao garete. Morir en agosto convértese pois nunha nova proba da tendencia da ficción a alimentarse da literatura. Escritores reais protagonizan as tramas de moitas das actuais ficcións. A novela non fai máis que confirmar as querencias da actual narrativa.